بهار از اشعهء خورشيد دريافت مىكند ، رطوبت زياده از حد لازم را كه در زمستان دريافت كرده است از خود مىراند . ليكن پائيز فاقد چنين حالتى است كه هوا را با كمترين سرما ، مرطوب كند و اگر تو مىخواهى اين راز را بهتر درك كنى بيا و بنگر كه آيا مرطوب گشتن اجسام خشك در هواى سرد به همان اندازهء خشك شدن چيزهاى مرطوب در هواى گرم است ؟ اين قياس در حالتى است كه سردى و گرمى هوا تقريبا يكسان و برابر باشند ، آرى اگر در اين مسئله دقت كنى مىفهمى كه گرمى و سردى از لحاظ تاثير گذاشتن‌شان متفاوت هستند . علاوه بر اين عامل موثرترى هم وجود دارد و آن اينكه اگر رطوبت عامل مددكارى نداشته باشد كه آن را نگهدارد ، نه در هواى سرد دوام مىآورد و نه در هواى گرم . و بديهى است كه خشكى به هيچ كمكى نيازمند نيست . مقصود از اينكه رطوبت در اجسامى كه در برابر هوا قرار دارند و يا هواى مرطوب اگر مددكارى نداشته باشد ، دوام زياد ندارد ، اين است كه مفهوم « هواى بسيار سرد » ناظر است بر مقايسه آن با وضع بدن ما . ولى اين هواى سرد كه براى ما محسوس است حتى در سرزمين‌هائى كه سرما قبل از ما به آن‌ها مىرسد تا اين حد سرد نيست كه تحليل هرگز در آن راه نيابد ، بلكه در همه حال بر اثر نيروى حرارتى خورشيد و اشعهء ستارگان كه در فضا هستند در حال گداختن است . اگر امدادى به سرما نرسد و گداختن استمرار يابد ، خشكى به زودى رخ مىدهد . در بهاران ، مقدار رطوبت تحليل رفته بيشتر از رطوبت بخار شده است و به اين علت گرمى و رطوبت كم و لطيف در ظاهر جو هست و گرماى شديد در دل زمين وجود دارد و بخش لطيفى از آن گرمى تا نزديكى سطح زمين مىآيد . در زمستان بنا به معلوماتى كه از علوم طبيعى اصلى كسب شده است درون زمين داراى گرماى بسيار شديد و گرماى جو اندك است . پس دو عامل براى ايجاد رطوبت پديد مىآيد كه عبارتند از اولا تصعيد و بعد تغليظ ، بويژه كه سرما نيز گوهر هوا را غليظ مىگرداند و موجبات تبديل آن به حالت بخارى را فراهم مىسازد . اما در بهاران تحليل رفتن هوا بيشتر از تبخير آن است . گرمائى كه در دل زمين وجود دارد بسيار كاهش مىيابد و قسمتى از آن به طرف سطح زمين روى مىآورد . اين بخش حرارت بوسيله دو عامل قوىتر از تبخيركننده ، يا چيزى كه لطافت در تبخير دارد دفع مىشود و به سوى سطح زمين مىآيد . نيروى دفع‌كنندهء گرما كه بر ماده تسلط دارد آن را لطيف مىسازد . بر اثر اين بخار كردن لطيف ، گرماى جو زياد مىشود و گرمى افزايش يافته ، سبب تحليل رفتن مىگردد . اكثر عواملى را كه در خشكانيدن ، مرطوب كردن ، تحليل بردن و تبخير شدن مؤثر هستند از نظر گذرانديم . اگر تك‌تك عوامل را از هم جدا كنيم و هريك را جداگانه شرح دهيم مىبينيم كه برخى از آنها ممكن است تاثيرات ديگرى نيز داشته باشد كه ما آن را بيان نكرده‌ايم . چون در بهاران مادهء بالارو و لطيف‌كننده زياد نيست ، مزاج بهار